Strijdende vrouwen in de nieuwe Algerijnse Cinema Particia Pisters

Strijdende vrouwen in de nieuwe Algerijnse Cinema Particia Pisters

De burgeroorlog in Algerije tussen 1992 en 1999 wordt ook wel 'De oorlog zonder beelden' genoemd. Voor de verschillende fundamentalistische groeperingen waren camera's verboden. In 1993 kon regisseur Merzak Allouache voor Bab el Oued City nooit op dezelfde locatie terugkeren. Hij moest de opnames het land uitsmokkelen. Daarna was het lange tijd niet meer mogelijk films te maken in Algerije. De burgeroorlog kwam tot een einde in 1999 met de Wet op Civiele Concorde, een soort generaal pardon, waardoor alle strijdende partijen de wapens neerlegden, in ruil voor terugkeer in de maatschappij zonder straf. Voor President Bouteflika was dit de enige manier om de vrede te herstellen. Deze gang van zaken maakte het verhaal van de slachtoffers onhoorbaar in de officiële geschiedenis.

De zich nu langzaam herstellende filmindustrie lijkt een belangrijke rol te spelen in het hoorbaar maken van die onofficiële verhalen en traumatische herinneringen aan de oorlog. De rol en stem van vrouwen is daarbij, in deze nieuwe Algerijnse cinema, het opvallendst. In 2002 presenteerde Yasmina Bachir-Chouikh Rachida, een van de eerste films over het geweld van de jaren negentig, verteld vanuit het perspectief van een jonge lerares, die wordt neergestoken door een oud-leerling. The Suspects (2004), Hamlet of women (2005) en Barakat! (2006) laten zien hoe vrouwen zich op verschillende manieren wapenden tegen de verschrikkelijke terreur en angst, die het land lange tijd in hun verlammende greep hadden. In the Suspects blijft Samia als psychiater werken aan haar boek over traumaverwerking bij oud-strijders uit de onafhankelijkheidsoorlog, met een duidelijke parallel naar de trauma's van de burgeroorlog. In hamlet of women dragen de vrouwen in het dorp wapens. Ze verzinnen allerlei listen (zoals het maken van stropoppen die op wacht staan), om zich te beschermen tegen terroristen. In Barakat! gaan twee vrouwen op zoek naar de verdwenen echtgenoot van een van hen. Het verzet uit zich niet alleen in hun volhardende zoektocht, maar vooral ook in het uiteindelijke weigeren van de geweldspiraal. Opvallend is ook dat alle films eindigen met het beeld van vrouwen die richting de camera kijken. Alsof op die manier, via hun ervaringen, de geschiednis in de ogen wordt gekeken en tegelijkertijd hoop voor de toekomst wordt doorgegeven.

In the Suspects en Barakat! worden herinneringen aan de Frans-Algerijnse oorlog opgehaald. In Barakat! leidt dit in eerste instantie tot een generatieconflict tussen Amel en Khadisja, wanneer Amel de oude generatie bevrijders verwijt de jeugd te laten kiezen tussen 'pest en cholera' (Franse bezetting of Algerijnse terreur). Gaandeweg krijgen we ook de strijd en verloren idealen van Khadisha te horen. Dit doet realiseren dat de enorme inzet van vrouwen in de onafhankelijkheidsoorlog nooit is opgenomen in de officiële patriarchale geschiedenis. Ook de vele films, die in de jaren zestig en zeventig zijn gemaakt over deze oorlog, gaan hieraan voorbij. Heel wat nieuwe films en nog veel meer publieke debatten zijn nodig om aan al de ervaringen, van op zoveel fronten strijdende vrouwen, recht te doen.